على بن محمد ناصر خان ظهير الدوله
18
سفرنامه ظهير الدوله ( همراه مظفر الدين شاه به فرنگستان ) ( فارسى )
« خراسان - به حمد اللّه تعالى و تقدس و يمن باطن مطهّر مقدس امام همام على بن موسى الرضا عليهما الثناء و السلام ناخوشى معروف از ارض اقدس مرفوع گشته است و شاهنشاهزادهء افخم جلال الدوله والى مملكت خراسان كه به جهت حدوث ناخوشى به حدود بالندر و خانرود رفته بود در سلخ شهر رمضان المبارك معاودت نموده به شهر وارد گرديد . ظهير الدوله و صاحب منصبان و سركردگان و اعيان كلانتر و كدخدايان استقبال به عمل آوردند » « 20 » . از اين نمونه اخبار در روزنامهء دولتى وجود دارد كه مجموع آنها نشان مىدهد كه فرمانروائى بر خراسان كاملا در دست ظهير الدوله بوده است . مدت حكومت ظهير الدوله را بر خراسان بهطور دقيق نتوانستم پيدا كنم ، آنچه مسلم است كه در سال 1286 يعنى دو سال بعد ظهير الدوله را در تهران مىبينيم . شاه در اين سال تصميم به سفر گيلان گرفت . « موكب فيروزى كوكب همايونى در روز يكشنبه بيستم شهر شوال المكرم ( 1286 ) تشريففرماى سفر خيريّت اثر دار المرز گيلان شدند . . . از وزراى عظام اعتضاد السلطنه وزير علوم و وزير امور خارجه و ظهير الدوله در اين سفر ملتزم ركاب نصرت انتساب مىباشند » « 21 » . خبر مذكور در مرآة البلدان نيز به همين صورت اما خلاصهتر تكرار شده است . شاه كه روز بيستم شوال از تهران به سمت گيلان حركت كرده بود روز چهارشنبه اول ماه ذيقعده از قزوين حركت كرد نخستين منزل قريهء آقابابا بود اين قريه در آن زمان از املاك متعلق به ظهير الدوله بود كه مىبايست طبق سنت زمان پيشكشى گرانبهائى تقديم كند و همين كار را هم كرد « 22 » اينك متن خبر : « در روز چهارشنبه غره شهر ذى القعدة الحرام اردوى همايونى از قزوين تشريففرماى سمت گيلان شده و در قريهء آقابابا نزول اجلال فرمودند ظهير الدوله ايشيك آقاسىباشى كه قريهء مزبوره متعلق بدوست تشريف ورود همايون را پيشكشى شايسته در خاكپاى مبارك گذرانده به يمن عواطف ملوكانه مقبول افتاد » « 23 » . شاه روز يكشنبه يازدهم ذى قعده وارد رشت شد يعنى فاصلهء بين قزوين و رشت را
--> ( 20 ) - روزنامهء دولتى نمره 615 پنجشنبه دهم شهر ذى القعده 1284 ص 3 ( 21 ) - روزنامهء دولتى نمره 639 پنجشنبه دوم شهر ذى القعده 1286 ص 1 ( 22 ) - مرآة البلدان ص 1605 . ( 23 ) - روزنامهء دولت عليه ايران نمرهء 640 پنجشنبه چهاردهم ذيحجه 1286 ص 1 ستون 2 .